အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံး ဒိုင်နိုဆောမျိုးစိတ်သစ် "Nagatitan chaiyaphumensis" ကို ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိ
ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ချိုက်ယဖူးမ် (Chaiyaphum) ခရိုင်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သည့် ဒိုင်နိုဆောမျိုးစိတ်သစ်တစ်မျိုးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များက တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာလိုက်သည်။ အဆိုပါ ဒိုင်နိုဆောကို "Nagatitan chaiyaphumensis" ဟု အမည်ပေးထားပြီး ၎င်း၏ အမည်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ ဒဏ္ဍာရီလာ နဂါး (Naga) နှင့် ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ဧရာမဘီလူး (Titan) တို့ကို ပေါင်းစပ်မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုတွေ့ရှိမှုသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၁၄ ခုမြောက် မြောက်အမည်ပေးနိုင်သည့် ထူးခြားသော ဒိုင်နိုဆောမျိုးစိတ်ဖြစ်ကာ ဒေသတွင်း ရှေးဟောင်းသတ္တဗေဒ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Nagatitan chaiyaphumensis သည် လည်ပင်းရှည် လေးပင်သွား အပင်စား ဒိုင်နိုဆော (Sauropod) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ မှ ၁၂၀ ခန့်က အစောပိုင်း ခရီတေးရှတ် (Early Cretaceous) ကာလတွင် နေထိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဤဒိုင်နိုဆောသည် အလေးချိန် ၂၇ တန်မှ ၃၀ တန်ခန့်အထိ ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသော အာရှဆင် ၉ ကောင်ခန့်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။ ၎င်း၏ ခန္ဓာကိုယ်အရှည်မှာ ၂၇ မီတာ (၈၉ ပေ) ခန့်ရှိကာ မြို့ပြဘတ်စကား ၃ စီးခန့်၏ အရှည်နှင့် တူညီနေသည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် အရိုးများအနက် ရှေ့ခြေထောက်အရိုး (Humerus) မှာ ၁.၇၈ မီတာ (၅.၈ ပေ) ခန့်ရှိပြီး အရွယ်ရောက်ပြီးသော လူတစ်ဦး၏ အရပ်အမြင့်ခန့် ရှိနေခြင်းက ၎င်း၏ ကြီးမားမှုကို သက်သေပြနေသည်။
ဤသုတေသနကို ယူနီဗာစီတီကောလိပ်လန်ဒန် (UCL) မှ သုတေသီများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မဟာစာရခမ်းတက္ကသိုလ် (Mahasarakham University) တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သုတေသနအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ထိုင်းလူမျိုး ဒေါက်တာဘွဲ့လောင်း သီတီဝတ် (Thitiwoot Sethapanichsakul) က ဤဒိုင်နိုဆောသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အသက်ငယ်ဆုံး ဒိုင်နိုဆောအလွှာများအတွင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် "ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး တိုက်တန်" (The Last Titan of Thailand) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း ရုပ်ကြွင်းများကို လွန်ခဲ့သော ၁၀ နှစ်ခန့်က ချိုက်ယဖူးမ်ခရိုင်ရှိ ရေကန်တစ်ခုအနီးတွင် ဒေသခံတစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ယခုအခါမှသာ မျိုးစိတ်သစ်အဖြစ် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Nagatitan တို့သည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသတွင် မြစ်ကြောင်းများ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ခြောက်သွေ့သည့် ကုန်းပြင်မြင့်များ၌ ကျက်စားခဲ့ကြကြောင်း ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရှည်လျားသော လည်ပင်းနှင့် အမြီးများသည် ခန္ဓာကိုယ်မှ အပူချိန်ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ လက်ရှိတွင် အဆိုပါ ဒိုင်နိုဆော၏ ပုံစံတူ အရွယ်အစားတူ ရုပ်ထုကို ဘန်ကောက်မြို့ရှိ Asiatique တွင် ပြသထားပြီး ဤတွေ့ရှိမှုက ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝသမိုင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဒိုင်နိုဆော သုတေသနကဏ္ဍတွင် အရှေ့တောင်အာရှဒေသ၏ အရေးပါမှုကို ပိုမိုထင်ရှားလာစေခဲ့ပါသည်။